Hikâye bir asker kantininde başlıyor. Askerliğini kantin sorumlusu olarak yapan genç Firuz Kanatlı, erlerin ucuz bisküviye yüz vermediğini fark eder. Kanatlı o günleri şöyle anlatıyor:
"Askerde kantin sorumlusuydum, baktım erler 2. sınıf ucuz bisküvi yemiyorlar, iyisini istiyorlar. O zaman Arı, Ülker, Besler vardı. Bunlar pahalı bisküvilerdi."
Fikri ilk dile getiren, bisküvileri aldığı toptancı olur: "Bisküvileri aldığım toptancı babamın un fabrikası olduğunu duyunca, sen niye bisküvi yapmıyorsun dedi." Askerden dönünce aynı soruyu bu kez bir banka müdüründen duyar. Gerekçe açıktır: Kanatlı ailesinin un fabrikası vardır, Eskişehir'de şeker fabrikası vardır. "Bisküvi hafif olduğu için her yere nakliyesi de kolay olur dedi. O zaman kafamda oturdu ve çalışmaya başladık."
AMCALARINDAN GİZLİ SİPARİŞ
Aile içinde herkes bu fikre sıcak bakmaz. "Amcamın oğulları bu durumdan hoşlanmadılar. Çünkü iyi yetişmiştim, gençtim. Fabrikada çalışmamı istiyorlardı. Fakat ben gelecek göremediğim için para aramaya başladım."
Sermaye iki kalemden oluşur: babasından 280 bin lira ve küçük bir arazi, Sınai Kalkınma Bankası'ndan da 300 bin lira kredi. "Amcalarımın bilgisi olmadan gizli gizli yazışmaları yaptım. Makineleri ısmarladım."
KALIPTA "BAL" YAZIYORDU
Almanya'ya ısmarlanan kalıplar geldiğinde üzerinde başka bir isim yazar. "Marka yerinde Bal yazıyor. Biri bunu tescil ettirdiniz mi diye sordu. Bir baktık, Bal İzmir'de bir çikolatacı tarafından tescil ettirilmiş. Fakat kullanmıyor."
Markanın sahibi adı 20 bin liraya satmayı teklif eder. Kanatlı'nın ifadesiyle "Çok para, daha işe başlamamışız." Bal'dan vazgeçilir, üç harfli yeni bir isim aranır: "5, 6 tane isim seçtik. Gittik tescil dairesine. İki tane tescilsiz çıktı. Biri Eti'ydi. Biz de Eti'yi seçtik."
Seçilen isim Anadolu'nun kadim uygarlığı Hititlere, logodaki güneş kursu da Hitit güneşine gönderme yapıyor.
TARZANCA MONTAJ, İTHAL PROPAN
Fabrikanın kuruluşu da sürprizlerle dolu geçer. Maliyet düşük olsun diye 6 numara fuel-oil yakan bir fırın sipariş edilir. Fırını kurmaya gelen Alman montajcıyla dil sorunu çıkar: "O İngilizce bilmiyor, ben Almanca bilmiyorum. Tarzanca anlaşıyoruz."
Asıl sürpriz fırını yakma günü yaşanır. Montajcı propan gazı ister; Türkiye'de o yıllarda böyle bir şey bilinmemektedir. Kalın yağ yakan brülörün önce propanla ateşlenmesi gerekir. Gaz İstanbul'dan, ithal edilerek alınır: "Dünyanın parası. Mecbur kaldık, aldık. Bu da bize bir ders oldu."
İLK BİSKÜVİLER YANIK ÇIKTI
Üretim başladığında işler hiç de kolay gitmez. "İlk bisküvilerimiz kusurlu çıktı. Bayağı zor bir olaymış. 5, 6 çeşidimiz vardı. Her tavadan üçte ikisini kutulayabiliyorduk."
Kusurlu ürünler piyasaya verilmez, sürekli stok yapılır. "İlk intiba çok önemli" diyen Kanatlı'nın hedefi, rakiplerinden biraz ucuz ama en kaliteli bisküviyi yapmaktır: Diğer bisküviler 490 kuruşken Eti 470 kuruştan satışa çıkar.
"ETİ'NİN ESKİŞEHİR'E MAL EDİLMESİNİ İSTEDİK"
Kanatlı'nın belki de en isabetli kararı, markayı kendi adından uzak tutmak olur: "Bu bisküvinin hiçbir şekilde Firuz Kanatlı ile ilgisinin kurulmasını istemiyordum. Bizim istediğimiz Eti'nin Eskişehir'e mal edilmesiydi."
Karar meyvesini verir. Toptancılar arasında bir markayı biri aldıysa diğeri almazken, Eti "Eskişehir bisküvisi" olarak anılınca tablo değişir: "Eskişehir bisküvisi diye mal olunca hepsi Eti'yi aldı ve sattı."
İLK HAMURU YOĞURAN EL: "ETİ ANNE"
Hikâyenin görünmeyen kahramanı ise Firuz Kanatlı'nın eşi Gülay Kanatlı. 1958'de evlenip İstanbul'dan Eskişehir'e gelen Gülay Kanatlı, üretim başlamadan önce bisküvi hamurlarını evde denedi, ilk Eti bisküvisinin hamurunu kendi elleriyle yoğurdu. Etimek'in tarifi de ona ait. Fabrika çalışanlarının "Eti Anne" diye andığı Gülay Kanatlı, 2015'te tatilde bulunduğu Sömbeki Adası'nda hayatını kaybetti.
RAKİBİNE VEDA İLANI
Kanatlı'nın rekabete bakışı da dikkat çekiciydi. Yarım asır boyunca en büyük rakibi olan Ülker'in kurucusu Sabri Ülker 2012'de vefat ettiğinde cenazeye katılan Kanatlı, ardından gazetelere bir ilan verdi; Ülker'i Türk sanayisinin öncülerinden biri olarak andı ve yarım asırlık rekabetlerinin aynı zamanda bir dostluk olduğunu vurguladı.
BUGÜNKÜ ETİ
1962'de Eskişehir'de üretime başlayan Eti, bugün 7 bini aşkın çalışanı ve 9 üretim tesisiyle Türkiye'nin önde gelen gıda şirketleri arasında yer alıyor. Şirketin 300'ü aşkın ürünü bulunuyor; Burçak ile Türkiye'nin ilk lifli bisküvisini, Cicibebe ile ilk bebe bisküvisini piyasaya süren de Eti oldu. Eskişehir'deki kek fabrikası Avrupa'nın en büyük kek üretim tesisi olarak biliniyor.
FİRUZ KANATLI KİMDİR?
Firuz Kanatlı 1932'de Eskişehir'de doğdu. Ailesi 1920'lerin ortasında Gümülcine'den göç ederek önce Adapazarı'na, ardından Eskişehir'e yerleşti ve burada değirmencilik geleneğini un fabrikasıyla sürdürdü. Galatasaray Lisesi'ni bitiren Kanatlı, İsviçre'de Cenevre Üniversitesi'nde işletme okudu; mimar olmak istediğini, ailesinin isteğiyle işletmeyi seçtiğini anlatırdı. Eti Şirketleri Onursal Başkanı olan Kanatlı, 18 Ekim 2017'de 85 yaşında Eskişehir'de hayatını kaybetti. Şirketin yönetimini oğlu Firuzhan Kanatlı devraldı.
Fotoğraflar 1
Foto: Az Önce Eskişehir

Yorumlar
Henüz yayımlanmış yorum yok.
Yorum yaz